De digitale euro is een digitale vorm van contant geld die de Europese Centrale Bank wil uitgeven. Het is geen cryptomunt en geen belegging: één digitale euro is altijd precies één euro waard, net als een briefje van tien. Of en wanneer hij komt, hangt af van Europese wetgeving die nog in behandeling is.
Wat is de digitale euro precies?
Vrijwel al het geld dat je dagelijks gebruikt, is al digitaal. Het saldo op je betaalrekening is alleen geen geld van de centrale bank, maar een vordering op je bank. Het enige geld dat je nu rechtstreeks van de centrale bank hebt, is contant geld. De digitale euro moet die rol in digitale vorm overnemen: geld van de ECB zelf, dat je in een app of op een kaart bewaart en waarmee je in de hele eurozone kunt betalen.
Internationaal heet dit een CBDC, een central bank digital currency. Wereldwijd onderzoeken meer dan honderd centrale banken zo’n munt. China test de e-CNY al jaren op grote schaal, de Bahama’s hebben de Sand Dollar. De digitale euro is bedoeld voor particulieren en winkels, niet voor de onderlinge afwikkeling tussen banken.
Waarom wil de ECB dit?
De ECB noemt drie redenen. Ten eerste daalt het gebruik van contant geld. In Nederland wordt nog maar een klein deel van de betalingen in winkels contant gedaan. Zonder digitaal alternatief zou het publiek op termijn geen directe toegang meer hebben tot geld van de centrale bank.
Ten tweede wil Europa minder afhankelijk zijn van niet-Europese betaalbedrijven. Een groot deel van de kaartbetalingen in de eurozone loopt via Amerikaanse netwerken als Visa en Mastercard. Ten derde wil de ECB een publiek alternatief bieden voor privaat digitaal geld, zoals stablecoins van techbedrijven.
Digitale euro, crypto en stablecoins vergeleken
De digitale euro wordt vaak in één adem genoemd met bitcoin, maar de verschillen zijn groot.
| Kenmerk | Digitale euro | Bitcoin | Euro-stablecoin |
|---|---|---|---|
| Uitgever | ECB en nationale centrale banken | Niemand, een open netwerk | Een private partij met vergunning |
| Waarde | Altijd 1 euro | Schommelt sterk | Gekoppeld aan 1 euro via reserves |
| Risico op de uitgever | Geen, het is centralebankgeld | Geen uitgever | Afhankelijk van reserves en uitgever |
| Technologie | Nog niet vastgelegd, niet per se een blockchain | Openbare blockchain | Meestal een openbare blockchain |
| Doel | Betalen | Waardeoverdracht, opslag van waarde | Betalen en handelen in crypto |
Het belangrijkste verschil met bitcoin is controle. Bitcoin heeft geen centrale uitgever en een vast maximumaanbod. De digitale euro is juist geld van een centrale instelling die het monetaire beleid bepaalt. Wie crypto zoekt als alternatief voor het bestaande geldsysteem, vindt dat in de digitale euro dus niet.
Privacy: wat ziet de ECB?
Privacy is het meest besproken punt. Volgens de plannen ziet de ECB zelf niet wie wat betaalt. Je bank of betaalapp verwerkt de transacties en moet, net als nu, regels tegen witwassen naleven. De ECB ziet alleen geanonimiseerde gegevens die nodig zijn om het systeem te laten werken.
Daarnaast komt er waarschijnlijk een offline functie. Daarmee betaal je van apparaat naar apparaat zonder internetverbinding, en blijft de transactie alleen bekend bij de betaler en de ontvanger. Dat komt het dichtst bij de privacy van contant geld. Voor online betalingen is de privacy vergelijkbaar met die van een gewone bankbetaling, niet met contant geld.
Een veelgehoorde zorg is dat de overheid zou kunnen bepalen waaraan je je geld uitgeeft. De ECB en de Europese Commissie stellen dat de digitale euro geen programmeerbaar geld wordt. Wel kun je zelf automatische betalingen instellen, zoals je nu een incasso afgeeft.
Het maximumbedrag per persoon
De ECB wil niet dat mensen massaal hun spaargeld van de bank naar de digitale euro verplaatsen. Dan zouden banken minder geld hebben om leningen te verstrekken, en in een crisis zou geld te snel kunnen wegvloeien. Daarom komt er een holding limit: een maximum dat je per persoon in digitale euro’s mag aanhouden.
Het precieze bedrag ligt nog niet vast. In de discussie wordt een orde van grootte rond 3.000 euro genoemd. Ontvang je een betaling die je boven de grens brengt, dan gaat het meerdere automatisch naar je gekoppelde betaalrekening. Andersom kan je rekening aanvullen als je saldo in digitale euro’s te laag is voor een betaling. Er komt geen rente op de digitale euro. Het is bedoeld om mee te betalen, niet om op te sparen.
Tijdlijn: waar staan we?
De digitale euro bestaat nog niet. Een korte chronologie, met de kanttekening dat data kunnen schuiven:
- Oktober 2021 tot oktober 2023: onderzoeksfase van de ECB naar ontwerp en gebruik.
- Juni 2023: de Europese Commissie publiceert een wetsvoorstel voor de digitale euro.
- November 2023: de ECB start een voorbereidingsfase, met onder meer het opstellen van een regelboek en het selecteren van technische leveranciers.
- Eind 2025: de ECB besluit de voorbereiding voort te zetten, zodat zij klaar is als de wetgeving rond is.
- Daarna: het Europees Parlement en de Raad moeten het eens worden over de wet. Pas als die er is, kan de ECB over uitgifte beslissen. De ECB heeft een eerste uitgifte rond 2029 genoemd als mogelijkheid, mits de wetgeving tijdig wordt aangenomen.
Zolang de wet niet is aangenomen, zijn alle details, zoals het maximumbedrag en de kosten voor winkeliers, voorlopig.
Wat betekent de digitale euro voor Nederlanders?
Komt hij er, dan merk je dat waarschijnlijk vooral in je bankapp. Banken moeten de digitale euro aanbieden en het basisgebruik wordt voor particulieren gratis. Je zou ermee kunnen betalen in winkels, online en tussen personen, overal in de eurozone. Winkels die nu elektronische betalingen accepteren, moeten volgens het voorstel ook de digitale euro accepteren.
Voor iDEAL en de pinpas verandert er niet direct iets. Banken blijven hun eigen betaaldiensten aanbieden. Contant geld blijft ook bestaan: de digitale euro is bedoeld als aanvulling, niet als vervanging. Voor beleggers in crypto verandert er weinig. De digitale euro valt niet onder MiCA, want hij is geen cryptoasset maar wettig betaalmiddel. Ook fiscaal is het gewoon geld, dat in box 3 meetelt als banktegoed of contant geld.
Kritiek en open vragen
- Nut. Critici, waaronder banken en een deel van het Europees Parlement, vragen zich af wat de digitale euro toevoegt aan bestaande betaalmiddelen.
- Kosten. Banken moeten investeren in systemen voor een product waaraan ze weinig verdienen.
- Privacy. Burgerrechtenorganisaties willen harde wettelijke garanties, niet alleen beloften over het ontwerp.
- Financiële stabiliteit. Het maximumbedrag moet voorkomen dat banken spaargeld verliezen, maar de juiste hoogte is een politieke afweging.
Er wordt ook gekeken naar een alternatief: een digitale euro die alleen of vooral offline werkt, met minder risico voor privacy en banken. Dat debat loopt nog. Wie het wil volgen, doet dat het best via de ECB en het Europees Parlement zelf. Begrippen die je daarbij tegenkomt, vind je in de woordenlijst.
Veelgestelde vragen
Is de digitale euro een cryptomunt?
Nee. De digitale euro is geld van de centrale bank met een vaste waarde van één euro. Hij heeft geen vrij zwevende koers, je kunt er niet op speculeren en hij valt niet onder de cryptoregels van MiCA.
Wanneer komt de digitale euro?
Dat staat nog niet vast. De Europese wetgeving is nog in behandeling. De ECB heeft een eerste uitgifte rond 2029 genoemd als mogelijkheid, maar alleen als de wet op tijd wordt aangenomen.
Hoeveel digitale euro mag ik straks hebben?
Er komt een maximum per persoon. Het bedrag is nog niet vastgesteld, in de discussie wordt een orde van grootte rond 3.000 euro genoemd. Wat erboven uitkomt, gaat automatisch naar je betaalrekening.
Verdwijnt contant geld door de digitale euro?
Nee, dat is niet de bedoeling. Het wetsvoorstel voor de digitale euro gaat samen met een voorstel dat de positie van contant geld als wettig betaalmiddel juist versterkt.
Kan de overheid zien wat ik met de digitale euro koop?
Volgens de plannen ziet de ECB niet wie wat betaalt. Je bank verwerkt online betalingen, zoals nu. Bij offline betalingen kennen alleen jij en de ontvanger de transactie. De definitieve privacyregels staan in de wet die nog moet worden aangenomen.