Wat is DeFi? DeFi, kort voor decentralized finance, is een verzameling financiële diensten die draaien op een blockchain in plaats van bij een bank of beurs. Je kunt er munten ruilen, uitlenen en lenen via computerprogramma’s die iedereen kan gebruiken en controleren. Er is geen loket, geen klantenservice en ook geen partij die je geld terugzet als het misgaat.
Wat is DeFi precies?
In de gewone financiële wereld zit er altijd een tussenpersoon tussen jou en de transactie. Een bank houdt je saldo bij, een beurs koppelt kopers aan verkopers, een broker bewaart je effecten. In DeFi neemt een smart contract die rol over: een programma op de blockchain dat automatisch uitvoert wat erin staat. Het meeste DeFi-verkeer loopt over Ethereum en de netwerken die daarop voortbouwen, zoals de layer 2-netwerken Arbitrum en Base. Ook Solana en BNB Chain hebben grote DeFi-ecosystemen.
Drie eigenschappen maken DeFi anders dan een bankapp:
- Toegankelijk. Iedereen met een wallet kan meedoen, zonder account, identiteitscontrole of minimale inleg.
- Transparant. De code en alle transacties zijn openbaar. Je kunt zelf nagaan hoeveel geld er in een protocol zit en waar het heen gaat.
- Combineerbaar. Protocollen kunnen op elkaar aansluiten. Een token dat je in het ene protocol krijgt, kun je in het andere als onderpand gebruiken. Dat maakt DeFi flexibel, maar het stapelt ook risico’s.
De bouwstenen van DeFi
DeFi bestaat uit een handvol basisdiensten. Bijna alles wat je tegenkomt, is een variant of combinatie daarvan.
| Dienst | Wat het doet | Bekende voorbeelden |
|---|---|---|
| Decentrale beurs (DEX) | Munten direct vanuit je wallet ruilen, zonder orderboek of tussenpartij. | Uniswap, Curve, PancakeSwap |
| Uitlenen en lenen | Munten inleggen om rente te ontvangen, of lenen tegen onderpand. | Aave, Compound, Morpho |
| Stablecoins | Tokens die de waarde van de dollar of euro volgen, soms volledig via DeFi gedekt. | DAI en USDS van Sky, voorheen MakerDAO |
| Liquid staking | Gestakete munten omzetten in een verhandelbaar token. | Lido, Rocket Pool |
| Derivaten | Handelen met hefboom of op toekomstige prijzen. | dYdX, GMX, Hyperliquid |
Hoe een DEX en een liquidity pool werken
Een klassieke beurs werkt met een orderboek: kopers en verkopers zetten biedingen neer en de beurs koppelt ze. De meeste DEX’en werken anders, met een liquidity pool. Dat is een smart contract met twee munten erin, bijvoorbeeld ETH en de stablecoin USDC. Wie wil ruilen, stopt de ene munt in de pool en haalt de andere eruit. Een formule bepaalt de prijs op basis van de verhouding tussen beide voorraden. Hoe meer ETH er uit de pool gehaald wordt, hoe duurder ETH daar wordt.
De munten in de pool komen van gebruikers, de liquidity providers. Zij leggen beide munten in en ontvangen daarvoor een deel van de handelskosten, vaak tussen 0,05 en 1 procent per ruil. Daar staat een risico tegenover dat impermanent loss heet. Als de koers van een van de twee munten sterk beweegt, houd je achteraf minder waarde over dan wanneer je de munten gewoon in je wallet had laten staan. Bij grote koersbewegingen kan dat verlies groter zijn dan wat je aan kosten verdient.
Uitlenen en lenen zonder bank
Bij een protocol als Aave leg je munten in een gezamenlijke pot. Anderen lenen daaruit en betalen rente, die naar de inleggers gaat. De rente beweegt automatisch mee met vraag en aanbod. Op stablecoins lag die de afgelopen jaren meestal tussen een paar procent en ruim tien procent per jaar, maar dat verandert voortdurend.
Omdat er geen kredietcheck is, werkt lenen in DeFi met overcollateralisatie. Je zet meer onderpand in dan je leent. Wie 1.000 dollar aan stablecoins wil lenen, moet bijvoorbeeld voor 1.500 dollar aan ETH als onderpand inleggen. Daalt de waarde van dat onderpand onder een vastgestelde grens, dan wordt het automatisch verkocht om de lening af te lossen. Dat heet een liquidatie, en daar betaal je een boete bij. In een snel dalende markt kan dat in minuten gebeuren.
Wie zijn munten niet wil verkopen, bijvoorbeeld om fiscale redenen of omdat hij ze lang wil houden, kan er geld op lenen. Een ander gebruik is speculatie: lenen om meer van dezelfde munt te kopen. Dat vergroot zowel de winst als het verlies.
TVL: hoe groot is DeFi?
De omvang van DeFi wordt meestal gemeten in total value locked, of TVL: de totale waarde van alle munten die in DeFi-protocollen vastzitten. Sites als DefiLlama houden dit per protocol en per blockchain bij. Eind 2021 piekte de TVL rond de 180 miljard dollar. Na de crash van 2022 zakte het tot onder de 50 miljard, waarna het weer opliep tot een orde van grootte van honderd miljard dollar. Het getal schommelt sterk, vooral omdat het meebeweegt met de koersen op de cryptomarkt.
Lees TVL met enige voorzichtigheid. Dezelfde munt kan via verschillende protocollen meerdere keren worden meegeteld, en een hoge TVL zegt niets over hoe veilig een protocol is.
De risico’s van DeFi
De vrijheid van DeFi betekent dat je zelf verantwoordelijk bent. De belangrijkste risico’s:
- Fouten in de code. Een smart contract doet wat erin staat, ook als dat per ongeluk iets anders is dan bedoeld. Elk jaar gaan er honderden miljoenen dollars verloren door hacks en programmeerfouten. Een audit verkleint dat risico, maar sluit het niet uit.
- Bridges. Verbindingen tussen blockchains zijn een bekend zwak punt. Bij de hack van de Ronin-bridge in 2022 verdween ruim 600 miljoen dollar.
- Beheersleutels. Veel protocollen zijn minder decentraal dan ze lijken. Een klein team kan soms de code aanpassen of fondsen bevriezen.
- Oracles. Protocollen halen koersen van buiten via zogeheten oracles. Wordt zo’n koers gemanipuleerd, dan kunnen leningen onterecht geliquideerd worden.
- Rug pulls en oplichting. Iedereen kan een protocol of token lanceren. Sommige makers verdwijnen met het geld. Lees meer in ons stuk over crypto-oplichting.
- Je eigen fouten. Een verkeerde handtekening in je wallet kan een kwaadwillend contract toegang geven tot al je munten. Er is niemand die dat terugdraait.
DeFi en regelgeving in Nederland
De Europese MiCA-verordening geldt sinds eind 2024 voor partijen die cryptodiensten aanbieden, en in Nederland houdt de AFM daar toezicht op. Diensten die volledig decentraal werken, zonder herkenbare aanbieder, vallen grotendeels buiten MiCA. Dat betekent ook dat je als gebruiker weinig bescherming hebt: geen vergunning, geen gescheiden bewaring, geen klachtenloket. Websites en apps die een DeFi-protocol aanbieden, kunnen wel onder de regels vallen. Meer daarover lees je in onze uitleg over MiCA en de AFM.
Fiscaal valt crypto in DeFi voor de meeste particulieren in box 3. Je betaalt belasting over de waarde op 1 januari, ook als je munten in een liquidity pool of uitleenprotocol zitten. Wie intensief en professioneel handelt, kan in box 1 terechtkomen. Zie ook crypto en belasting.
Hoe je verstandig met DeFi omgaat
- Gebruik een aparte wallet voor DeFi, met alleen het bedrag dat je wilt inzetten. Bewaar de rest elders, zoals beschreven in crypto veilig bewaren.
- Begin met grote, lang bestaande protocollen en kleine bedragen.
- Controleer het adres van de website en het contract voordat je iets ondertekent.
- Wantrouw rendementen die ver boven de markt liggen. Hoge rente betekent bijna altijd hoog risico.
- Trek toestemmingen die je aan contracten gaf periodiek in met een tool als Revoke.cash.
Veelgestelde vragen
Wat is DeFi in één zin?
DeFi is een verzameling financiële diensten, zoals ruilen, uitlenen en lenen, die via smart contracts op een blockchain werken, zonder bank of beurs als tussenpersoon.
Is DeFi veilig?
DeFi is riskanter dan een gereguleerde beurs. Fouten in de code, hacks en oplichting komen regelmatig voor en verlies wordt niet vergoed. Grote, lang bestaande protocollen hebben een beter trackrecord, maar risicoloos zijn ook zij niet.
Wat betekent TVL?
TVL staat voor total value locked: de totale waarde van de munten die in een protocol of in heel DeFi vastzitten. Het is een maat voor omvang, niet voor veiligheid.
Heb ik een eigen wallet nodig voor DeFi?
Ja. DeFi werkt met een wallet waarvan jij de sleutels beheert, zoals MetaMask, Rabby of een hardware wallet. Je verbindt die wallet met de website van een protocol en ondertekent elke transactie zelf.
Valt DeFi onder toezicht van de AFM?
Volledig decentrale protocollen vallen grotendeels buiten MiCA en dus buiten het directe toezicht van de AFM. Partijen die DeFi-diensten als bedrijf aanbieden aan Nederlanders, kunnen wel een vergunning nodig hebben.