Gas fees zijn de transactiekosten die je betaalt om iets op Ethereum te laten verwerken, van een simpele overboeking tot een ruil in een DeFi-app. Je betaalt niet een vast bedrag, maar een prijs per eenheid rekenwerk, en die prijs stijgt als het druk is. Ook Bitcoin kent transactiekosten, maar die worden anders berekend.
Waarom betaal je transactiekosten?
Een blockchain heeft beperkte ruimte. In elk blok past maar een bepaald aantal transacties. Transactiekosten bepalen wie er voorrang krijgt, en ze belonen de partijen die het netwerk draaien: validators op Ethereum, miners op Bitcoin. Daarnaast beschermen ze het netwerk tegen spam. Als elke transactie gratis was, kon iemand het netwerk eenvoudig vol laten lopen met nutteloze opdrachten.
Hoe gas fees op Ethereum werken
Op Ethereum kost elke handeling een aantal eenheden gas. Gas meet hoeveel rekenwerk een transactie vraagt. Een gewone overboeking van ETH kost altijd 21.000 gas. Een ruil op een gedecentraliseerde beurs kan al snel 100.000 tot 200.000 gas kosten, en complexe handelingen nog meer.
De prijs per eenheid gas wordt uitgedrukt in gwei. Een gwei is een miljardste ETH (0,000000001 ETH). De totale kosten bereken je zo:
kosten = gebruikte gas × prijs per gas
Een voorbeeld. Je stuurt ETH naar iemand anders (21.000 gas) bij een gasprijs van 10 gwei. Dat is 210.000 gwei, oftewel 0,00021 ETH. Bij een koers van 3.000 euro per ETH betaal je dan ongeveer 63 cent. Dezelfde overboeking bij 100 gwei kost ruim 6 euro. Een ruil van 150.000 gas bij 100 gwei kost al zo’n 45 euro. Bij een hogere of lagere koers schuiven de bedragen in euro mee.
EIP-1559: base fee en tip
Sinds de London-upgrade van augustus 2021 bestaat de gasprijs op Ethereum uit twee delen. Die wijziging heet EIP-1559.
| Onderdeel | Wat het is | Waar het naartoe gaat |
|---|---|---|
| Base fee | Een minimumprijs per gas die het netwerk zelf bepaalt op basis van drukte | Wordt verbrand en verdwijnt uit omloop |
| Priority fee (tip) | Een extra bedrag dat je toevoegt om voorrang te krijgen | Gaat naar de validator die je transactie opneemt |
| Max fee | Het maximum dat je per gas wilt betalen | Wat je niet nodig hebt, krijg je terug |
De base fee past zich automatisch aan. Elk blok heeft een doelvulling van de helft van de maximale ruimte. Is een blok voller, dan stijgt de base fee voor het volgende blok met maximaal 12,5 procent. Is het leger, dan daalt hij. Daardoor kunnen kosten bij aanhoudende drukte binnen enkele minuten verdubbelen, maar zakken ze ook weer snel als de drukte afneemt.
Omdat de base fee wordt verbrand, heeft drukte op het netwerk ook invloed op het aanbod van ETH. Bij veel activiteit kan er meer ETH worden verbrand dan er nieuw bij komt.
Waarom kosten soms pieken
Gas fees stijgen als veel mensen tegelijk iets willen. Bekende oorzaken:
- Sterke koersbewegingen. Bij een scherpe daling of stijging willen veel mensen tegelijk handelen of hun leningen in DeFi aanpassen.
- Populaire lanceringen. Een nieuwe token of NFT-collectie kan duizenden mensen tegelijk laten bieden op blokruimte.
- Liquidaties en arbitrage. Handelsbots betalen hoge tips om als eerste te zijn.
In 2021 en begin 2022 lag de gasprijs op Ethereum vaak tussen de 50 en 200 gwei, met uitschieters ver daarboven. Sinds 2024 is het gewoonlijk veel rustiger, met gasprijzen van een paar gwei of zelfs minder dan een gwei. Een belangrijke reden is dat veel activiteit is verhuisd naar layer 2-netwerken. Deze niveaus veranderen met de marktomstandigheden.
Loopt een transactie op Ethereum vast, bijvoorbeeld omdat de prijs van een ruil te veel verschuift, dan is het gebruikte gas toch betaald. Het netwerk heeft het rekenwerk immers gedaan.
Layer 2: dezelfde handeling, een fractie van de kosten
Layer 2-netwerken zoals Arbitrum, Optimism en Base bundelen veel transacties en leggen die als één pakket vast op Ethereum. De kosten van die vastlegging worden over alle gebruikers verdeeld. Sinds de Dencun-upgrade van maart 2024, die goedkopere opslagruimte voor deze pakketten invoerde, kost een transactie op een layer 2 meestal enkele centen of minder.
Daar staat tegenover dat je eerst geld naar het layer 2-netwerk moet brengen, wat zelf een transactie kost, en dat elk netwerk eigen technische en beveiligingsrisico’s heeft.
Transactiekosten op Bitcoin en de mempool
Op Bitcoin bestaat geen gas. De kosten hangen af van hoeveel ruimte je transactie inneemt, gemeten in virtuele bytes (vB), en van de prijs die je per vB biedt, uitgedrukt in satoshi per vB (sat/vB). Een satoshi is een honderdmiljoenste bitcoin.
Een gewone transactie is ongeveer 140 tot 250 vB groot. Hoe meer losse bedragen (inputs) je combineert, hoe groter de transactie. Het bedrag dat je verstuurt, maakt niet uit: tien euro of een miljoen kost evenveel als de transactie even groot is.
Wachtende transacties staan in de mempool, een soort wachtrij. Elke tien minuten wordt gemiddeld een nieuw blok gevonden, en miners nemen daarin vooral de transacties op die het meest per vB bieden. Is de mempool vol, dan moet je meer bieden of langer wachten. Grote pieken waren er onder meer rond de rage om Ordinals in 2023 en rond de halving van april 2024, toen de kosten per transactie kortstondig opliepen tot tientallen dollars en soms meer. In rustige periodes kost een transactie enkele tientallen centen of minder.
Zit je transactie vast, dan kun je met Replace-by-Fee (RBF) een nieuwe versie met een hogere vergoeding sturen, als je wallet dat ondersteunt.
Tips om minder transactiekosten te betalen
- Kies je moment. In het weekend en buiten Amerikaanse kantooruren is het vaak rustiger. Een gas tracker of mempool-website laat de actuele prijs zien.
- Gebruik een layer 2. Voor kleine bedragen en vaak handelen is een layer 2 meestal veel goedkoper dan Ethereum zelf.
- Stel je vergoeding bewust in. Heb je geen haast, kies dan een lagere tip of een lagere sat/vB en accepteer dat het langer duurt.
- Bundel transacties. Op Bitcoin is één transactie met meerdere ontvangers goedkoper dan meerdere losse.
- Gebruik moderne adressen. Bitcoin-adressen die beginnen met bc1 (SegWit en Taproot) zijn goedkoper dan oudere adresformaten.
- Let op opname-kosten. Een beurs rekent bij opnemen vaak een vaste vergoeding die los staat van de actuele netwerkkosten. Vergelijk dat als je een exchange kiest.
Wil je weten wat een bedrag in crypto in euro’s betekent, gebruik dan de crypto omrekentool.
Veelgestelde vragen
Wat zijn gas fees?
Gas fees zijn de transactiekosten op Ethereum en vergelijkbare netwerken. Je betaalt per eenheid rekenwerk (gas) een prijs in gwei. De kosten bestaan uit een base fee die wordt verbrand en een tip voor de validator.
Hoeveel is een gwei?
Een gwei is een miljardste ETH, oftewel 0,000000001 ETH. Een ETH-overboeking van 21.000 gas bij 10 gwei kost dus 0,00021 ETH.
Waarom zijn gas fees soms zo hoog?
Omdat blokruimte beperkt is. Bij drukte, zoals sterke koersbewegingen of populaire lanceringen, bieden veel mensen tegelijk op dezelfde ruimte. De base fee stijgt dan automatisch met maximaal 12,5 procent per blok.
Hangen bitcoin-transactiekosten af van het bedrag?
Nee. De kosten hangen af van de grootte van de transactie in virtuele bytes en de drukte in de mempool, niet van het verstuurde bedrag.
Krijg ik gas terug als een transactie mislukt?
Nee. Het gebruikte gas is betaald, ook als de transactie mislukt. Alleen het deel van je max fee dat niet is gebruikt, krijg je terug.