Candlestick grafieken lezen begint bij één kaars. Elke kaars toont per tijdsperiode vier prijzen: de opening, het hoogste punt, het laagste punt en de slotkoers. Je ziet dus niet alleen waar de koers stond, maar ook hoe hij zich binnen elke periode heeft bewogen. Het is de standaardweergave op vrijwel elke beurs en koerssite.
Candlestick grafieken lezen: één kaars, vier prijzen
De techniek komt uit Japan, waar rijsthandelaren in de achttiende eeuw al prijzen op deze manier noteerden. Elke kaars staat voor één periode en bevat de OHLC-gegevens:
| Letter | Betekenis | Waar je het ziet |
|---|---|---|
| O | Open: de eerste koers van de periode | Onder- of bovenkant van het lichaam |
| H | High: de hoogste koers | Bovenkant van de bovenste lont |
| L | Low: de laagste koers | Onderkant van de onderste lont |
| C | Close: de laatste koers van de periode | Boven- of onderkant van het lichaam |
Het dikke deel heet het lichaam en loopt van de opening tot de slotkoers. De dunne lijnen erboven en eronder heten lonten of schaduwen. Een groene kaars sloot hoger dan hij opende, een rode kaars lager. Sommige grafieken gebruiken wit en zwart of een holle en gevulde kaars.
Een voorbeeld. Een dagkaars voor bitcoin opent op 60.000, zakt in de loop van de dag naar 58.500, schiet daarna op naar 62.000 en sluit op 61.200. Dat levert een groen lichaam op van 60.000 tot 61.200, een onderste lont tot 58.500 en een bovenste lont tot 62.000. De lonten laten zien dat er gedurende de dag flink is gehandeld buiten het bereik waarop de periode uiteindelijk eindigde.
Tijdframes
Dezelfde koers ziet er per tijdframe heel anders uit. Een kaars kan één minuut beslaan, maar ook vier uur, een dag of een week.
- Korte tijdframes, zoals 1 minuut of 15 minuten, tonen veel beweging die grotendeels ruis is.
- Middellange tijdframes, zoals 1 uur en 4 uur, worden veel gebruikt door actieve handelaren.
- Dag- en weekkaarsen geven een rustiger beeld van de bredere trend.
Crypto wordt dag en nacht verhandeld, ook in het weekend. Er is dus geen beurssluiting. De meeste platforms sluiten een dagkaars af om middernacht UTC, wat in Nederland 01.00 uur in de winter en 02.00 uur in de zomer is. Verschillende platforms kunnen daardoor net andere kaarsen tonen. Zie de actuele grafieken bij de bitcoinkoers en de ethereumkoers.
Bekende patronen, nuchter bekeken
Technisch analisten geven namen aan kaarsen en combinaties van kaarsen. De gedachte is dat ze iets zeggen over de balans tussen kopers en verkopers. Een paar van de bekendste:
- Doji. Opening en slotkoers liggen vrijwel gelijk. Kopers en verkopers hielden elkaar in evenwicht. Op zichzelf zegt een doji weinig, maar na een lange trend wordt hij gezien als teken van twijfel.
- Hamer. Een klein lichaam bovenaan met een lange onderste lont. De koers zakte flink maar werd teruggekocht. Na een daling wordt dit uitgelegd als mogelijk herstel.
- Shooting star. Het spiegelbeeld: een lange bovenste lont na een stijging. De koers werd hoger geduwd maar viel terug.
- Engulfing. Een kaars waarvan het lichaam het lichaam van de vorige kaars volledig omsluit, in tegengestelde richting. Bullish engulfing na een daling, bearish engulfing na een stijging.
- Morning star en evening star. Combinaties van drie kaarsen die een mogelijke omslag van de trend aangeven.
Geen enkel patroon voorspelt de koers. Onderzoek naar candlestick patronen levert wisselende resultaten op: in sommige markten en periodes iets voorspellende waarde, in veel andere vrijwel geen. Een patroon heeft meer betekenis op een hoog tijdframe, bij hoog volume en op een belangrijk koersniveau, en ook dan blijft het een kans.
Steun en weerstand
Bij het lezen van candlestick grafieken kijken veel mensen naar niveaus waar de koers eerder keerde.
- Steun is een niveau waar de koers bij een daling eerder ophield met zakken, omdat er kopers waren.
- Weerstand is een niveau waar de koers bij een stijging eerder vastliep, omdat er verkopers waren.
Steun en weerstand zijn eerder zones dan precieze lijnen. Ronde getallen, zoals 50.000 of 100.000 dollar voor bitcoin, spelen vaak een rol omdat veel handelaren er orders rond plaatsen. Wordt een weerstand doorbroken, dan wordt die zone volgens de theorie vaak een nieuwe steun, en andersom. Een uitbraak die snel weer terugvalt heet een valse uitbraak. Die komen in crypto regelmatig voor.
Volume
Onder de meeste grafieken staat een balk met het handelsvolume per kaars. Volume zegt hoeveel er werd verhandeld en geeft context aan een beweging.
- Een sterke stijging met hoog volume wordt gezien als breder gedragen dan dezelfde stijging met laag volume.
- Een uitbraak door een weerstand zonder extra volume is minder overtuigend.
- Extreem hoog volume bij een scherpe daling valt vaak samen met paniekverkopen of gedwongen verkopen van posities met hefboom.
Let op dat het getoonde volume meestal alleen van dat ene platform komt. Het totale marktvolume is verdeeld over veel beurzen. Meer over volume en marktomvang lees je in marktkapitalisatie.
De grenzen van technische analyse
Candlestick grafieken lezen is nuttig om te begrijpen wat er is gebeurd. Of het helpt om te voorspellen wat er gaat gebeuren, is een andere vraag. Een paar beperkingen:
- Achteraf is alles duidelijk. In een historische grafiek zie je patronen die op het moment zelf niet te onderscheiden waren van ruis.
- Zelfvervullend gedrag. Een niveau kan werken omdat veel handelaren ernaar kijken, tot het dat niet meer doet.
- Nieuws gaat voor. Een beslissing van een toezichthouder, een hack of een macro-economisch bericht veegt elk technisch beeld in één kaars van tafel.
- Kosten tellen op. Wie op basis van korte tijdframes vaak handelt, betaalt veel transactiekosten en spreads, en loopt in Nederland ook tegen administratie aan, hoewel crypto voor de meeste particulieren in box 3 valt. Zie crypto en belasting.
Gebruik grafieken daarom vooral om je oriëntatie te verbeteren: hoe beweeglijk is een munt, waar liggen recente uitersten, hoe reageerde de markt op eerder nieuws. Voor de bredere stemming kun je ook de fear and greed index bekijken, en voor de lange lijnen bull en bear markt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent een groene en een rode candlestick?
Een groene kaars sloot hoger dan hij opende, een rode kaars sloot lager. De kleur zegt alleen iets over die ene periode, niet over de trend.
Welk tijdframe is het beste voor beginners?
Dag- en weekkaarsen geven het rustigste beeld en filteren veel ruis weg. Korte tijdframes tonen vooral willekeurige schommelingen en verleiden tot vaak handelen.
Werken candlestick patronen echt?
Ze beschrijven wat er gebeurde, maar voorspellen weinig betrouwbaar. Onderzoek laat wisselende resultaten zien. Zie ze als één aanwijzing naast volume, context en nieuws, niet als signaal op zichzelf.
Wanneer sluit een dagkaars in crypto?
Op de meeste platforms om middernacht UTC. Dat is 01.00 uur Nederlandse tijd in de winter en 02.00 uur in de zomer.